Lefkoşa'da velesbit
Lefkoşa'da, Girne'de, Mağusa'da şehri yöneten da, yönetmeye aday olan da teşhisi goymuş: trafik. Reçete da aynı: daha çok yol, daha çok otopark, arabaya daha çok yer.
Bu teşhisi vatandaş da goyar. Seçilmişin işi uzun vadeyi düşünmek. Nüfus böyle arttıkça bugün yapılan yol üç beş seneye gene yetmeyecek; gene yol isteyecek. Küçücük adada daha kaç yol yapabilirik?
Her yeni yol, insanın kullanacağı alanı biraz daha daraltır, havayı biraz daha zehirler. Bu döngüden çıkmak için sürdürülebilir alternatiflere ihtiyaç var. Velesbit bunların en iyisi. Ama bugün ne altyapısı var ne da insanları velesbide yöneltecek kapsamlı inisiyatifler.
Ben Lefkoşa'dan anlatacam; hesap Girne'de da Mağusa'da da aynı. “Lefkoşa'da velesbit” desen üç itiraz gelir: Sıcak. Bizim millet binmez. Ezilecen.
Sıcak, beş ay. En sıcak üç ayında okullar kapalı, trafik az. Sabah sekizde hava serin. Kalan yedi ay Avrupa'nın en istikrarlı havası. Şehir dümdüz; bir ucundan öbürüne dokuz kilometre.
“Bizim millet binmez.” Ben o milletim. Taşkınköy'de velesbit üstünde büyüdüm; Londra'da da Melbourne'da da işe velesbitnan gittim. Araştırdım da: Lefkoşa gibi sıcak, velesbit alışkanlığı olmayan bir şehir bunu denedi mi? Denedi. Sevilla. 2006'da orada iki yüz yolculuğun biri velesbitnandı. Belediye iki yılda 77, beş yılda 164 kilometre yol yaptı; hepsi birbirine bağlı. Günde 6 bin yolculuk 70 bine çıktı. Millet değişmedi. Yol değişti.
“Ezilecen”de hak payı var. Biz çocukken araba azdı; bugün değil. Çözüm, boyaynan çizilip yarıda biten şerit değil; arabadan kaldırımla ayrılmış yol.
Gazanacağımız da belli. İşin evden üç kilometreyse velesbitnan on dakika gidiş, on dakika dönüş; haftada yüz dakika. Doktorların “erken ölüm riskini yüzde 10 düşürür” dediği miktar bu. Kalp, şeker, bunama; hepsinde risk düşer. Spor salonu yok, diyet yok; işe gidip gelecen. Kebaba devam.
Fransızlar parasını da hesapladı: pedallanan her kilometre topluma 1 euro sağlık tasarrufu. Sen o üç kilometreyi yedi ay gidip gelsen yılda 850 kilometre, 850 euro. On bin kişi yapsa 8,5 milyon. Sevilla bütün ağını 32 milyona yaptı. Yol, dört yılda parasını çıkarır.
Bir da gölge var. Bu sıcakta gölgesiz velesbit yolu olmaz; yolu yapan ağaç dikecek. Ağaç gölgesindeki zemin, güneşteki asfalttan 25 dereceye kadar serin. O gölge yalnız velesbitlinin değil: yürüyenin, çocuğunu, köpeğini gezdirenin, akşam oturacak yer arayanın.
Bir da içki var. Bu memlekette gece içen arabaynan döner; başka yolu yok. İçip velesbide binmek da akıllı iş değil, ama düşersan kendin düşersin. Bir buçuk tonluk arabaynan başkasının çocuğunu almazsın.
On iki yıl sonra şehrin ulaşım planını aradım, bulamadım. Başkan geçen ay, önümüzdeki dönem ulaşıma daha çok eğileceklerini söyledi. “İyi düşünmek, iyi projeksiyonlamak, iyi modellemek gerekiyor” dedi.
Rakibi da farklı değil: “Herkesin özel otomobili olmak zorunda değil” der, aynı programda bedava otopark söz verir.
Trafik bu kadar içler acısıyken bu alternatifin ciddiye alınmaması garip. Gerçi on iki yıldır ulaşım planı yapmayan bir yönetimden bunu bekleyen ben daha da garip.
Kaynaklar
- Haftada 100 dakika ve yüzde 10; kilometre başına 1 euro; kalp, diyabet, bunama: Institut Pasteur, asıl makale The Lancet Regional Health Europe
- Sevilla'da 2006'da yüzde 0,5 pay; 77 ve 164 kilometre; 6 binden 70 bine; 32 milyon euro: The Progress Playbook
- Sevilla'da ağın hızla ve bağlantılı kurulması: Streetsblog
- Ağaç gölgesinde zemin 25 dereceye kadar serin: World Resources Institute
- Lefkoşa aylık sıcaklıklar: WeatherSpark
- Başkanın ulaşım sözleri, 22 Ekim 2026: Haber Kıbrıs
- “Herkesin özel otomobili olmak zorunda değil”: Bugün Kıbrıs
- İlk 30 dakika bedava otopark: Topuz Gazetesi
- Dokuz kilometre, 850 kilometre, on bin kişi ve dört yıllık geri dönüş yazarın kendi tahmin ve hesabıdır.